فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٩٥ - كيفيت تركيب بين ماده و صورت

صدر الدّين شيرازى است كه مشهور به اين لقب مى‌باشد وى در اينمقام مقاله‌اى‌

داشته كه صدر المتألّهين نيز از وى تبعيّت كرده و آن اينستكه:

تركيب اجزاء عينى و خارجى با هم، تركيب اتّحادى است و در حكم به‌

تعدّد آنها كه بر مادّه اطلاق محلّ و بر صورت حالّ و بر جسم عنوان مركّب خارجى‌

مى‌كند نظرش بآن است بين آنها انفكاك و جدائى حاصل است لذا همين معنا عذر

و جواب ايشان از اشكالى است كه بوى متوجّه است و آن اينكه اگر تركيب اتّحادى‌

است پ س چ طور حكم بتعدّد آنها مى‌نمائيد.

شرح فارسى:

توضيح‌

كيفيّت تركيب بين مادّه و صورت‌

در كيفيّت تركيب بين اجزاء خارجى مركّبات اختلاف است:

صدر الدّين شيرازى مى‌فرمايد تركيب آنها اتحادّى است يعنى مادّه و صورت‌

در خارج با هم متّحد هستند و صاحب اسفار نيز اين معنا را اختيار نموده است.

و در عين حال اين اجزاء را متعدّد مى‌داند چ نان چ ه مى‌فرمايد:

مادّه محلّ است براى صورت و صورت حال در آن و از اجتماع آندو جسم‌

مركّب حاصل مى‌شود فلذا جمع بين اين دو كلام (حكم باتّحاد و تعدّد) به اين‌

است كه بگوئيم مادّه و صورت بلحاظ مادّه انفكاكى كه از هم دارند صحيح است‌

آن دو را متعدّد بدانيم و باعتبار اين كه در محلّ اجتماع از هم انفكاك نداشته با هم‌

متّحد هستند.

قوله: انّ بقول السّيّد السّناد الخ: حاصل كلام سيّد طبق آنچه مرحوم لاهيجى‌

در شوارق آورده آنستكه:

تركيب بر دو قسم است:

الف: تركيب انضمامى‌

ب: تركيب اتّحادى‌